Hoge zonneactiviteit: komende tijd kansen op noorderlicht

In het jaar 2023 en 2024 zagen we geregeld noorderlicht in ons land, omdat we in een zogenaamd zonnemaximum zaten. Inmiddels loopt dat maximum langzaam af, maar juist dan zie je vaak nog meerdere forse uitbarstingen plaatsvinden. De zon gedraagt zich dit jaar echter al een tijdje relatief rustig en veel uitbarsting zijn bovendien niet echt gunstig gevallen voor noorderlichtactiviteit op aarde. Aan dat beeld lijkt in ieder geval voor even een einde te komen.

Meerdere actieve groepjes met zonnevlekken hebben zich de afgelopen periode namelijk gevormd aan de achterzijde van de zon, dus niet binnen ons 'beeldbereik'. Inmiddels draaien deze vlekken onze kant op en hebben sinds woensdagnacht verschillende vlammen geproduceerd. Twee daarvan vielen in de X-klasse (een X1,9 en een X1,1), maar die waren slechts ten dele naar ons gericht. Daarna volgde nog een M8 zonnevlam, waarbij een op het eerste oog beperkt gedeelte naar de aarde onderweg is. Dit zou vrijdagavond of zaterdagnacht voor het eerst al kunnen leiden tot een verhoogde noorderlichtactiviteit, eventueel ook boven Nederland. Met een beetje mazzel blijft het daar echter niet bij.

De kans is levensgroot dat zich de komende dagen meer vergelijkbare uitbarstingen voordoen vanaf deze locaties. De kans op M-klasse vlammen ligt momenteel rond 60% en het risico op een nieuwe X-klasse vlam tussen 10 en 20%. Dat zijn betrekkelijk hoge percentages. Met name dit weekend en begin volgende week liggen de zonnevlekken dusdanig gepositioneerd, dat vrijwel alles precies aardegericht zou moeten zijn. In 2024 zagen we zowel in mei als oktober een soortgelijke situatie ontstaan: ook toen zorgde enkele zonnevlekgroepjes voor een serie zonnevlammen, die uiteindelijk elkaar versterkten en voor een schitterende lichtshow zorgden. Het is natuurlijk niet gezegd dat dit opnieuw gebeurt. Maar de huidige situatie is er voor de liefhebber zeker eentje om in het oog te houden!

Wanneer zich dan noorderlicht kan voordoen is natuurlijk niet exact te zeggen. In de nacht naar zaterdag of zaterdagavond is er zoals hierboven aangegeven al een kans, voortkomend uit de zonnevlammen die nu onderweg zijn naar ons. Maar dat kan even zo goed een schampschot worden, waardoor de activiteit tegenvalt. Een ander nadeel is dat we net uit volle maanfase komen en de maan dus een bak storend licht veroorzaakt tijdens het grootste deel van de nacht. Geleidelijk aan verschuift deze piek trouwens wel naar later in de nacht en wordt het 's avonds spoedig een stuk donkerder.

De grafiek hieronder vertoont de nodige gelijkenissen met onze weerpluimen voor bijvoorbeeld temperatuur en neerslag. We zien een aantal berekeningen met hun prognose komen (vooral van het moment van impact), waarbij ook een gemiddelde wordt aangehouden. Het punt van elke nieuwe dagnaam (bijv 7 nov) is circa 01 uur in de nacht Nederlandse tijd.

Groot voordeel is natuurlijk de daglengte van dit moment. Omstreeks 18.30 uur is het al donker genoeg om eventueel noorderlicht te spotten en die periode duurt tot de volgende ochtend rond een uurtje of zeven. Een ruime periode van duisternis dus, waarbij wel moet worden opgemerkt dat de beste periode voor noorderlicht bij ons valt van halverwege de avond tot 2-3 uur 's nachts. Daarna beweegt de aurora-ovaal langzaam richting Amerika en wordt het hier lastiger waarneembaar. We gaan de komende periode zien of we een keer mazzel hebben!

Foto omslag: Ronald van Kooten