Zo zwaar was de zomer voor de Alpengletsjers

Begin juli schreven we dat een zware zomer voor de Alpengletsjers verwacht werd. Veel ijs van gletsjers lag aan het begin van de zomer al bloot, en dat maakt het ijs extra kwetsbaar voor de krachtige zomerzon en hogere temperaturen. De hoofdoorzaak van dit geringe sneeuwdek was een droog en warm voorjaar. Daarnaast waren de verwachtingen ook niet gunstig voor de zomer. 

De seizoensmodellen hintten op een relatief warme en droge zomer. Het zag er dus niet goed uit begin juli voor de Alpengletsjers. En dat in het jaar dat internationaal was uitgeroepen tot ‘het jaar voor het behoud van de gletsjers’. Wat zijn de oorzaken hiervan en werd het inderdaad de warme en droge zomer waarvoor gevreesd werd? 

Nu, in oktober, kunnen we de balans van afgelopen zomer opmaken. Wetenschappers bepalen namelijk de massabalans van een gletjser over een periode van oktober tot en met september. Met metingen wordt berekend hoeveel ijs een gletsjer over een heel jaar heeft verloren of erbij heeft gekregen. Al komt dat laatste tegenwoordig niet vaak meer voor.  

Uit de metingen gemaakt door GLAMOS blijkt dat dit jaar op de vierde plek is terechtgekomen van jaren met de grootste afname van het volume van de Zwitserse gletsjers. Het gaat dan om een gemiddelde afname van 3% van het ijs. Dat klinkt misschien niet als veel, maar sinds 2015 is al 25% van het gletsjerijs in Zwitserland verdwenen. Meerdere van dit soort jaren in korte tijd draagt dus significant bij aan de afname van het gletsjerijs in de Alpen. Zo bestaat de ‘top-3’ van jaren met meeste afsmelt uit de jaren 2003, 2022 en 2023.

Toch heeft de maand juli met gematigd zomerweer de gletsjers behoed voor het ergste. Er waren meerdere momenten dat er sneeuw viel in de bergen en het ijs bedekt werd met een beschermende laag sneeuw. Ondanks dat zomersneeuw vaak maar een paar dagen blijft liggen, zorgt het er wel voor dat de afsmelt van ijs tijdelijk stopt. Hierdoor was de afsmelt in juli rond het gemiddelde voor die maand. 

Een andere verlichting deze zomer was de afwezigheid van Saharastof. In de jaren 2022 en 2024 was er een dikke laag Saharastof aanwezig waardoor het ijs en de sneeuw meer warmte absorbeerde en versneld afsmolt. Dit jaar zijn dit soort events niet voorgekomen.

Ondanks dat er ook wat sneeuw viel, was augustus gemiddeld weer relatief warm en droog. Opnieuw kwam het tot een hittegolf in de Alpen en steeg de vorstgrens, net als in juni, tot boven de 5000 meter. Dan vriest het dus zelfs niet op de top van de Mont Blanc, de hoogste berg van de Alpen. In deze maand was de afsmelt van het gletsjerijs weer ruim onder het gemiddelde.

Een uitzondering van de hoge afsmelt waren de zuidelijke Zwitserse gletsjers op de grens met Italië. Hier viel in april nog enkele meters sneeuw en deze gletjsers reiken meestal tot zo’n 4000 meter hoogte. Aan het begin van de zomer lag hier nog wel sneeuw en werd het ijs in de droge en warme junimaand beter beschermd dan in andere regio’s. Ook de hoge ligging zorgt ervoor dat deze gletsjers beter hebben kunnen profiteren van de zomersneeuw. Uiteindelijk was in deze regio’s de massabalans duidelijk negatief, maar slechts iets onder het gemiddelde over de periode 2010-2020.

Op het moment van schrijven is vooral de data van Zwitserland binnen. Toch durven we wel te stellen dat in andere Alpenlanden de situatie niet veel beter zal zijn als de balans is opgemaakt. De sneeuwsituatie aan het begin van de zomer was vergelijkbaar met die in Zwitserland en dit geldt ook voor het verloop van de zomer. 

In de loop van oktober nemen de kansen op een serieus pak sneeuw voor de lagergelegen gletsjers steeds meer toe. Deze sneeuw vormt vaak de basis voor het sneeuwdek van komende winter. Dit jaar viel eind september en begin oktober al enkele tientallen centimeters sneeuw het hooggebergte. Voor de gletsjers in de Alpen is het na deze zomer dus hopen op een sneeuwrijke winter. Toch zal een sneeuwrijke winter geen garantie geven op een ‘positieve’ massabalans voor volgend jaar. Zoals we vorige keer al schreven en ook dit jaar hebben gezien, is de zomer is eigenlijk het bepalende seizoen voor de massabalans van een gletsjer. 

Omslagfoto: Grand Combin in Zwitserland eind augustus (Jaco van Wezel)