Terugblik: januari 2019, de laatste écht sneeuwrijke winter in de noordelijke Alpen?

Sinds 2020 verlopen winters in de Alpen opvallend vaak langdurig droog en zonnig. Hardnekkige hogedrukpatronen domineren het weerbeeld, waardoor uitgesproken sneeuwrijke periodes momenteel een stuk zeldzamer zijn. Veelvuldige sneeuwdumpen zoals die in de jaren '90, '00 en '10 regelmatig voorkwamen, zijn de afgelopen vijf à zes jaar zeker in de Oostenrijkse Alpen een uitzondering geworden. 

Dat contrast werd vorige winter opnieuw pijnlijk duidelijk. De winter van 24/25 was in de Oostenrijkse, Zuid-Duitse en deels Zwitserse Alpen recordzonnig en bijna recorddroog. Ook nu zijn de weerkaarten weer langdurig droog en zonnig voor specifiek dit deel van de Alpen. Met dat besef blikken we met enige weemoed terug op wat voorlopig de laatste extreem sneeuwrijke Alpenwinter of winterperiode genoemd mag worden: januari 2019.

De aanloop naar die winter was allesbehalve spectaculair. Tijdens de kerstdagen van 2018 was het onder 1500 meter hoogte in grote delen van de Alpen zelfs nog opvallend groen. Pas op oudejaarsdag viel de eerste noemenswaardige sneeuw tot in alle dalen. Wat toen nog onschuldig leek, bleek het begin van een uitzonderlijke weersituatie.

In de eerste week van januari 2019 kwam namelijk een hardnekkig grootschalig stromingspatroon tot ontwikkeling. Het Azorenhoog had uitlopers over een groot deel van de noordelijke Atlantische Oceaan richting IJsland en Groenland, terwijl lagedrukgebieden via Scandinavië richting de Balkan afzakten. Het resultaat was een bijna wekenlange noordelijke aanvoer met voortdurende aanstroming van koude, vochtige lucht tegen de noordkant van de Alpen: een klassieke, maar extreem hardnekkige Nordstau.

De sneeuwval bereikte een eerste hoogtepunt op 2 januari, gevolgd door een tweede piek rond 9 januari. Met name op 2 januari waren de omstandigheden ronduit extreem met veel wind. Op sommige plekken viel tot 10 centimeter sneeuw per uur, terwijl het zicht tijdelijk terugliep tot slechts 30 of 40 meter. Opvallend was bovendien het optreden van onweer.

Ook na en tussen deze pieken bleef de sneeuwval dagenlang aanhouden. Pas na half januari kwam het tot langere droge momenten. 

In het relatief laaggelegen Brixen im Thale (800 meter) viel in minder dan twee weken tijd meer dan twee meter sneeuw. In de hogere delen van de Alpen liep dit regionaal op tot vier tot zes meter, met name in het Arlberggebied. De impact was groot. Infrastructuur kwam onder druk te staan, dorpen raakten meerdere dagen afgesloten van de buitenwereld en het lawinegevaar bereikte wekenlang het hoogste niveau. Diverse skigebieden bleven zelfs dagenlang dicht omdat de sneeuw te hoog was voor de skiliften. Ook was sprake van stroomuitval en werden helikopters ingezet om sneeuw van de bomen te blazen, zoals aan de Inntalautobahn. 

Halverwege januari vertrok ik zelf vanuit Oostenrijk terug naar Nederland, maar nog geen week later volgde een noodgedwongen terugkeer. Onze vaste stacaravan op de camping stond letterlijk op instorten onder het enorme sneeuwgewicht. En niet alleen onze stacaravan, eigenlijk alle caravans die nog niet uitgegraven waren. Op de camping zelf waren diverse daken en hutten ingestort. Het was een tastbaar voorbeeld van hoe uitzonderlijk deze sneeuwsituatie was.

De gevolgen van januari 2019 waren zelfs maanden later nog zichtbaar. In de bergen bleven sneeuwresten tot begin augustus liggen. Dat is extra opmerkelijk omdat de zomer van 2019 uiteindelijk uitgroeide tot één van de warmste zomers in Oostenrijk sinds het begin van de metingen.

Al tijdens de vroege hittegolf van juni 2019 werd duidelijk hoe uitzonderlijk groot de sneeuwvoorraad nog in het hooggebergte was. Door het plotseling intens smelten kwam het in delen van Tirol en Vorarlberg tot grootschalige overstromingen, veroorzaakt door de enorme hoeveelheid smeltwater uit de bergen.

Met de kennis van nu voelt de winter van 2019 als een kantelpunt. Vooral in de Oostenrijkse Alpen was dit de laatste winter waarin de winter écht haar tanden liet zien. Tot en met 2019 kwamen flinke, opeenvolgende sneeuwdumpen in dit deel van de Alpen nog met enige regelmaat voor, vooral bij hardnekkige noord- en weststromingen. Natuurlijk waren er ook toen sneeuwarme jaren, zoals 2015. Maar sinds 2019 lijken zulke langdurige, sneeuwrijke stromingspatronen overduidelijk uitgebleven.

Of we winters als deze ooit nog op vergelijkbare schaal terugzien? Ooit zal het vast wel weer eens zo sneeuwrijk worden. Maar na inmiddels zes winters met duidelijk (veel) minder sneeuw wordt het geduld voor de liefhebbers wel flink op de proef gesteld. Januari 2019 behoudt daarmee voorlopig zijn bijzondere plek in de weerboeken.

(Omslagfoto en foto's in het bericht: Jeroen Elferink)